Sanskrit Text in Telugu , Kannada, Gujarati, Devanagari, English

|| om tat sat||

Sundarakanda
Sarga 50

"దూతోహమితి విజ్ఞేయో" means "Know that I am a messenger", ; Whose messenger? - "రాఘవస్య అమిత తేజశః".- " the illustrious Rama"
That is Hanuma's statement.

Having decided that he should confront Ravana, Hanuma obeys the Brahmastra and reaches the assembly of the king. Here he announces himself as the messenger of Rama. That is what we hear in this Sarga.

Now Slokas of fiftieth Sarga .

||Sloka 50.01||

తముద్వీక్ష్య మహాబాహుః పింగాక్షం పురతః స్థితమ్|
కోపేన మహతాssవిష్టో రావణో లోకరావణః ||50.01||
శంకాహృతాత్మా దధ్యౌ స కపీంద్రం తేజసా వృతమ్|

స|| మహాబాహుః లోకరావణః సః రావణః పురతః స్థితం మహాబాహుం పింగాక్షం మహతా కోపేన ఆవిష్టః స తేజసా వృతం కపీంద్రం ఉద్దీక్ష్య శంకాహృతాత్మా దధ్యౌ||

Tilaka Tika says - తేజసా వృత్తం| దృష్ట్వేతి శేషః|

||Sloka meanings||

మహాబాహుః లోకరావణః -
mighty armed one who torments the whole world
సః రావణః మహతా కోపేన ఆవిష్టః -
overpowered with anger that Ravana
పురతః స్థితం పింగాక్షం -
the tawny eyed one standing in front
స తేజసా వృతం కపీంద్రం ఉద్దీక్ష్య-
seeing the best of Vanaras surrounded with brilliance
శంకాహృతాత్మా దధ్యౌ-
started pondering with doubts raised in his heart

||Sloka summary||

"Mighty armed one who torments the whole world, that Ravana overpowered by anger, looking at the tawny eyed one in front surrounded with brilliance, started pondering with doubts raised in his heart."

Mighty armed Ravana who torments the whole world, looking at the tawny eyed Hanuma surrounded with brilliance, over powered with great anger, thought over with doubts cropping up in his mind.

What are those doubts? 'Could he be that lord Nandi, who cursed me when Kailasa was shaken by me?; Could he be the great Asura, Bana, in Vanara form?'

These are doubts in his mind. Though he might say that there is none, not defeated by him, he is always concerned about of the unknown. But as a king, he does not want others to know his thoughts. Keeping his thoughts to himself, he addresses Prahastha, with brief, profound and timely words

||Sloka 50.02,03||

కిమ్ ఏష భగవాన్ నందీ భవేత్ సాక్షాత్ ఇహాగతః||50.02||
యేనశప్తోఽస్మి కైలాసే మయా సంచాలితా పురా|
సోఽయం వానరమూర్తిః స్యాత్ కింసిద్బాణోఽపివాఽసురః||50.03||

స|| ఏషః పురా మయా కైలాసే సంచాలితే యేన శప్తః అస్మి భగవాన్ సాక్షాత్ ఇహ ఆగతః నందీ భవేత్ కిం? | సః అయం వానరమూర్తిః మహాసురః బాణః స్యాత్ కింస్విత్ ||

||Sloka meanings||

ఏషః - this one
పురా మయా కైలాసే సంచాలితే -
when the Kailasa was shaken by me
యేన శప్తః అస్మి -
by whom I was cursed
సః భగవాన్ నందీ సాక్షాత్ ఇహ ఆగతః భవేత్ కిం? -
that lord Nandi has he come here in person ?
అయం వానరమూర్తిః -
this one in Vanara form
మహాసురః బాణః స్యాత్ కింస్విత్ -
could he the great Asura Bana

||Sloka summary||

"Earlier when the Kailasa was shaken by me by whom I was cursed, could he be that lord Nandi who personally came here? Could he the great Asura Bana in Vanara form?"||50.02,03||

||Sloka 50.4||

స రాజా రోషతామ్రాక్షః ప్రహస్తం మంత్రిసత్తమమ్|
కాలయుక్తమువాచేదం వచో విపుల మర్థవత్ ||50.04||

స|| సః రాజా రోషతామ్రాక్షః మంత్రిసత్తమం ప్రహస్తం కాలయుక్తం అర్థవిత్ అవిపులమ్ ఇదం వచః ఉవాచ||

||Sloka meanings||

సః రాజా రోషతామ్రాక్షః -
That king with eyes red with anger
మంత్రిసత్తమం ప్రహస్తం -
the best of ministers Prahasta
కాలయుక్తం అవిపులమ్ అర్థవిత్ -
timely briefly with meaning
ఇదం వచః ఉవాచ -
spoke these words

||Sloka summary||

"That king with eyes red with anger, spoke these words with meaning which are timely and brief ."||50.04||

||Sloka 50.05||

దురాత్మా పృచ్ఛ్యతామేష కుతః కిం వాఽస్య కారణమ్|
వనభంగే చ కోఽస్యార్థో రాక్షసీనాం చ తర్జనే||50.05||

స|| ఏష దురాత్మా పృచ్ఛతాం కుతః కిం వా అస్య కారణం వనభంగే చ రాక్షసీనాం తర్జనే చ | అస్య అర్థః కః| '

||Sloka meanings||

ఏష దురాత్మా పృచ్ఛతాం -
ask this wicked one
కుతః కిం వా అస్య కారణం-
where did he come from, for what reason?
వనభంగే చ రాక్షసీనాం తర్జనే చ -
in destruction of the grove and threatening the Rakshasa women
అర్థః కః - what is meaning ?

||Sloka summary||

"Ask this wicked one where did he come from. For what reason the grove was destroyed and Rakshasis threatened? What is the meaning of this?".||50.05||

||Sloka 50.06||

మత్పురీ మప్రధృష్యాం వాఽఽగమనే కిం ప్రయోజనమ్|
అయోధనే వా కిం కార్యం పృచ్ఛ్యతా మేష దుర్మతిః||50.06||

స|| పృచ్ఛ్యతా మేష దుర్మతిః అప్రధృష్యాం మత్పురీం ఆగమనే కిం ప్రయోజనమ్| అయోధనే వా కిం కార్యం|

||Sloka meanings||

ఏష దుర్మతిః పృచ్ఛ్యతాం -
ask this wicked one
అప్రధృష్యాం మత్పురీం -
to my city which is difficult to access
ఆగమనే కిం ప్రయోజనమ్ -
what is the use of his coming here?
అయోధనే వా కిం కార్యం -
why did he wage war?

||Sloka summary||

"Ask this wicked one what is the use of his coming here to my city which is difficult to access? Why did he wage war?||50.06||

||Sloka 50.07||

రావణస్య వచశ్రుత్వా ప్రహస్తో వాక్యమబ్రవీత్ |
సమాశ్వసిహి భద్రం తే న భీః కర్యా త్వయాకపే||50.07||

స|| రావణస్య వచః శ్రుత్వా ప్రహస్తః వాక్యం అబ్రవీత్ | హే కపే భద్రం తే |త్వయా భీః న కార్యా |సమాశ్వసిహి||

||Sloka meanings||

రావణస్య వచః శ్రుత్వా -
hearing those words of Ravana
ప్రహస్తః వాక్యం అబ్రవీత్ -
Prahasta spoke these words
హే కపే భద్రం తే -
o Vanara feel safe
త్వయా భీః న కార్యా -
you need not be afraid.
సమాశ్వసిహి - be relaxed

||Sloka summary||

"Hearing those words of Ravana Prahasta spoke these words." Oh Monkey feel safe. You need not be afraid. Be relaxed." ||50.07||

||Sloka 50.08||

యది తావత్ త్వం ఇంద్రేణ ప్రేషితో రావణాలయమ్|
తత్ త్వమాఖ్యాహి మాభూత్తే భయం వానర మోక్ష్యసే||50.08||

స|| వానర త్వం ఇంద్రేణ రావణాలయం ప్రేషితః యది తావత్ తత్ త్వం ఆఖ్యాహి | భయం మాభూత్ | మోక్ష్యసే|

||Sloka meanings||

వానర cత్వం - o Vanara you
త్వం ఇంద్రేణ రావణాలయం ప్రేషితః -
you were sent by Indra to this place of Ravana
యది తావత్ తత్ త్వం ఆఖ్యాహి -
that you may tell us
భయం మాభూత్ -
do not be afraid
మోక్ష్యసే- will be released

||Sloka summary||

"ఓ వానరా ఇంద్రునిచే త ఈ రావణాలయమునకు పంపబడినచో అది చెప్పుము. భయపడకుము. నీవు బంధము నుంచి మోక్షము పోందెదవు." ||50.08||

"Oh Vanara if you were sent by Indra to this place of Ravana that you tell us. Do not be afraid. You will be released".||50.08||

||Sloka 50.09||

యది వైశ్రవణస్య త్వం యమస్య వరుణస్య చ|
చార రూప మిదం కృత్వా ప్రవిష్టో నః పురీమిమామ్||50.09||
విష్ణునా ప్రేషితోపి వా దూతో విజయకాంక్షిణా|

స|| ఇదం చారరూపమ్ కృత్వా నః ఇమాం పురీం ప్రవిష్టః త్వం వైశ్రవణస్య యమస్య వరుణస్య చ విజయకాంక్షిణా విష్ణునా దూతః ప్రేషితః వా అపి ( ఆఖ్యాహి)||

||Sloka meanings||

ఇదం చారరూపమ్ కృత్వా -
in this spy's form
నః ఇమాం పురీం ప్రవిష్టః త్వం -
You who entered this our city
వైశ్రవణస్య యమస్య వరుణస్య చ -
of Vaisravana or Yama or Varuna
విజయకాంక్షిణా విష్ణునా -
Or of Vishnu desirous of victory
దూతః ప్రేషితః వా అపి -
as a spy sent here

||Sloka summary||

" You entered this city in this spies form. Were you sent by Vaisravana or Yama or Varuna? Or Vishnu desirous of victory sent you as a messenger". ||50.09||

||Sloka 50.10||

న హి తే వానరం తేజో రూపమాత్రం తు వానరమ్||50.10||
తత్త్వతః కథయస్వాద్యతతో వానర మోక్ష్యసే|

స||వానరః తే రూపమాత్రం తు | తేజః వానరః న హి | అద్య తత్త్వతః కథయస్వ | తతః మోక్ష్యసే||

||Sloka meanings||

వానరః తే రూపమాత్రం తు -
you are Vanara by form only
తేజః వానరః న హి -
by brilliance you are not Vanara
అద్య తత్త్వతః కథయస్వ -
today tell the truth
తతః మోక్ష్యసే - t
then you will be released

||Sloka summary||

"You are Vanara by form only. By brilliance you are not Vanara. Today tell the truth. Then you will be released." ||50.10||

||Sloka 50.11||

అనృతం వదతశ్చాపి దుర్లభం తవ జీవితమ్||50.11||
అథవా యన్నిమిత్తం తే ప్రవేశో రావణాలయే|

స||తవ అనృతం వదతః జీవితం దుర్లభం| అథవా రావణాలయే తే ప్రవేశః యన్నిమిత్తః||

||Sloka meanings||

తవ అనృతం వదతః -
If you tell untruth
జీవితం దుర్లభం -
will be difficult to live
అథవా రావణాలయే -
the palace of Ravana
తే ప్రవేశః యన్నిమిత్తః -
for what reason did you enter

||Sloka summary||

"If you tell untruth it will be difficult to live. For what reason did you enter the palace of Ravana".||50.11||

||Sloka 50.12||

ఏవముక్తో హరిశ్రేష్ఠః తదా రక్షోగణేశ్వరమ్||50.12||
అబ్రవీన్నాస్మి శక్రస్య యమస్య వరుణస్య వా|

ధనదేన న మేశఖ్యం విష్ణునా నాస్మి చోదితః||50.13||
జాతిరేవ మమ త్వేషా వానరోఽహ మిహాగతః|

స|| ఏవం ఉక్తః హరిశ్రేష్ఠః తదా రక్షోగణేశ్వరం అబ్రవీత్ | శక్రస్య యమస్య వరుణస్య న అస్మి | మే ధనదేన సఖ్యం న| విష్ణునా చోదితః న | ఏషా మమ జాతిరేవ | అహం వానరః ఇహ ఆగతః||

Rama Tika says - ఏషా వానరత్వ రూపైవ మమ జాతిః|అత ఏవ వానర ఏవాహం దర్శనం దుర్లభం తస్య రాక్షసేన్ద్రస్య తవ దర్శనార్థం ఇహ ఆగతః| అత ఏవ రాక్షస రాజస్య దర్శనార్థే వనం వినాసితమ్ |

||Sloka meanings||

ఏవం ఉక్తః హరిశ్రేష్ఠః -
thus questioned, the best of Vanaras
తదా రక్షోగణేశ్వరం అబ్రవీత్-
then spoke to king of Rakshasas
శక్రస్య యమస్య వరుణస్య న అస్మి -
not of Sakra or Yama or Varuna
మే ధనదేన సఖ్యం న -
I am not friend of Kubera
విష్ణునా చోదితః న -
was not sent by Vishnu
ఏషా మమ జాతిరేవ -
I am Vanara by birth
అహం వానరః ఇహ ఆగతః -
I am a Vanara who came here

||Sloka summary||

"Thus questioned, the best of Vanaras spoke to Ravana." I am not from Sakra or Yama or Varuna. I am not friend of Kubera. I was not sent by Vishnu. I am a Vanara by birth who came here".||50.12,13||

||Sloka 50.14||

దర్శనే రాక్షసేంద్రస్య దుర్లభే తదిదం మయా||50.14||
వనం రాక్షస రాజస్య దర్శనార్థే వినాశితం|

స|| రాక్షసేంద్రస్య దర్శనే దుర్లభే మయా తత్ ఇదం వనం రాక్షసరాజస్య దర్శనార్థే వినాశితం ||

||Sloka meanings||

రాక్షసేంద్రస్య దర్శనే దుర్లభే -
difficult to get to the presence of the king of Rakshasas
మయా తత్ ఇదం వనం -
hence this grove
రాక్షసరాజస్య దర్శనార్థే వినాశితం -
destroyed to seek the audience of the king of Rakshasas

||Sloka summary||

"It is difficult to get to the presence of the king of Rakshasas. So, I have destroyed the grove to see the king." ||50.14||

||Sloka 50.15||

తతస్తే రాక్షసాః ప్రాప్తా బలినో యుద్ధకాంక్షిణః||50.15||
రక్షణార్థం తు దేహస్య ప్రతియుద్ధామయారణే|

స|| తతః బలినః తే రాక్షసాః యుద్ధకాంక్షిణః ప్రాప్తాః దేహస్య రక్షనార్థం తు మయా రణే ప్రతియుద్ధాః||

||Sloka meanings||

తతః బలినః తే రాక్షసాః -
then the powerful Rakshasas
యుద్ధకాంక్షిణః ప్రాప్తాః -
desirous of war came
దేహస్య రక్షనార్థం తు -
to protect my body
మయా రణే ప్రతియుద్ధాః -
I fought back

||Sloka summary||

" Then the powerful Rakshasas desirous of war came. To protect my body I fought back." ||50.15||

||Sloka 50.16||

అస్త్రపాశై ర్నశక్యోఽహం బద్ధుం దేవాసురైరపి||50.16||
పితామహా దేవ వరో మమాప్యేష్యోఽభ్యుపాగతః|

స|| అహం దేవాసురైరపి అస్త్రపాశైః బద్ధం న శక్యః | ఏషః వరః పితామహాదేవ అభ్యుపాగతః||

||Sloka meanings||

దేవాసురైరపి -
even by Devas or Asuras
అస్త్రపాశైః -
by any weapons
అహం బద్ధం న శక్యః -
I cannot be captured
ఏషః వరః - this boon
పితామహాదేవ అభ్యుపాగతః -
is given by Brahma

||Sloka summary||

"I cannot be captured by Devas or Asuras, by any weapons or ropes. This is a boon I have from the grandsire Brahma".||50.16||

||Sloka 50.17,18||

రాజానం ద్రష్టుకామేన మయాస్త్ర మనువర్తితమ్||50.17||
విముక్తో హ్యహ మస్త్రేణ రాక్షసైస్త్వభిపీడితః|
కేనచిద్రాజకార్యేణ సంప్రాప్తోఽస్మి తవాన్తికమ్||50.18||

స|| రాజానం ద్రష్టుకామేన మయా అస్త్రం అనువర్తితం రాక్షసైః అభిపీడితః తు అహం అస్త్రేణ విముక్తో హి కేనాచిత్ రాజకార్యేణ తవ అన్తికం సంప్రాప్తః అస్మి||

||Sloka meanings||

రాజానం ద్రష్టుకామేన -
to see the king
రాక్షసైః అభిపీడితః తు -
though being troubled
అహం అస్త్రేణ విముక్తో హి -
though released by the weapon
మయా అస్త్రం అనువర్తితం -
I obeyed the weapon
కేనాచిత్ రాజకార్యేణ -
for some work related to the king
తవ అన్తికం సంప్రాప్తః అస్మి-
to your presence I have come

||Sloka summary||

"To see the king, though being troubled, though released by the weapon, I have obeyed the Astra. For some work related to the king I have come to your presence". ||50.17,18||

||Sloka 50.19||

దూతోహమితి విజ్ఞేయో రాఘవ స్యామితౌ జసః|
శ్రూయతాం చాపి వచనం మమ పథ్య మిదం ప్రభో||50.19||

స|| అహం అమిత తేజసః రాఘవస్య దూతః ఇతి విజ్ఞేయః |ప్రభో ఇదం మమ పథ్యం వచనం శ్రూయతాం చాపి||

||Sloka meanings||

అహం అమిత తేజసః రాఘవస్య దూతః-
I am the messenger of the highly powerful Raghava
ఇతి విజ్ఞేయః - Know this
ప్రభో ఇదం మమ పథ్యం వచనం -
Oh King, these good words from me
శ్రూయతాం చాపి - please hear

||Sloka summary||

"Know this that I am the messenger of the highly powerful Raghava. Oh King, please hear these good words from me".||50.19||

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే పంచాశస్సర్గః ||

Thus ends the Sarga fifty of Sundarakanda in Ramayana the first poem composed in Sanskrit by the first poet sage Valmiki.
||om tat sat||

||ōm tat sat||